Astronomen denken dat het heelal 13,8 miljard jaar geleden ontstond uit een oneindig kleine ‘punt’.  Frank Vermeulen legt uit hoe men tot deze conclusie is gekomen en hoe in de afgelopen 100 jaar theorie en waarnemingen gebruikt worden om dit model te ondersteunen. En hoe recente waarnemingen dit model op de proef blijft stellen.

Duizenden exoplaneten zijn er de afgelopen jaren ontdekt, werelden ver weg buiten ons zonnestelsel. De sterren om ons heen blijken complete planetenstelsels te zijn. Onder de gevonden exoplaneten bevinden zich aardachtigen, rotsachtige werelden met een aangenaam temperatuurtje. Gaat het te ver deze te vergelijken met ònze unieke wereld? Nieuwe telescopen brengen inmiddels het onderzoek naar een hoger niveau: we leren exoplaneten in detail kennen. Zijn sommigen hiervan net als de Aarde bewoond en gevormd door leven? Het lijkt een onmogelijke vraag, maar misschien vinden we binnenkort hierop een antwoord. De lezing wordt gegeven door Jeffrey Bout, afgestudeerd sterrenkundige uit Groningen.

afbeelding: Danielle Futselaar

Alex Scholten neemt het publiek mee naar de reuzenplaneet Jupiter. Deze planeet is ’s avonds goed zichtbaar in het sterrenbeeld Stier. Met de telescoop zijn de vier grote manen zichtbaar. Ruimtemissies hebben de afgelopen decennia veel raadsels van deze bijzondere planeet ontrafeld. Maar er resteren ook nog veel mysteries. En waarom zijn er nieuwe ruimtesondes op weg voor onderzoek naar de manen?

De ontdekking, 75 jaar geleden, van de 21cm-radiostraling opende voor astronomen een nieuw venster op het heelal. Joris Robijn laat zien hoe Nederland hierin een belangrijke rol speelde en tot welke nieuwe inzichten dit al spoedig leidde. En nog steeds levert Nederland een aanzienlijke bijdrage aan het wereldwijde onderzoek naar radiostraling.

Net als in haar boek ‘Sterrenstof zijn wij’ neemt Margot Brouwer, sterrenkundige, het publiek in deze lezing mee in haar levenslange worsteling met existentiële vragen. Wat doe ik hier op Aarde? Wie of wat ben ik? Heeft mijn leven zin? En wat gebeurt er met me als ik uiteindelijk sterf? Via de filosofie van De Spinoza, geestelijk vader van de Verlichting, onderzoekt zij deze vragen. In onze tijd kan de driehoeksverhouding tussen wetenschap, filosofie en zingeving onze blik verwijden van de waanzin van alledag naar de peilloze diepten van ruimte en tijd, en uiteindelijk naar wie wij werkelijk zijn.  

De Maan is voor velen niet alleen het meest opvallende hemellichaam aan de sterrenhemel, maar ook het mooiste om door een telescoop te bekijken. Wat vertellen de ‘zeeën’, kraters, walvlakten en andere fraaie kenmerken over de geschiedenis van de Maan? Hoe maak je een mooie foto van de Maan? En landen er binnenkort weer mensen op de Maan? Deze presentatie is ook geschikt voor kinderen.

Wetenschappelijk onderzoek wordt niet alleen door professionele astronomen uitgevoerd. Ook amateurastronomen gebruiken geavanceerde technieken voor allerlei soorten onderzoek al dan niet in samenwerking met professionals. Jaap van ’t Leven laat zien op welke terreinen van de astronomie amateurs actief zijn en een belangrijke bijdrage leveren aan wetenschappelijk onderzoek.

Met het NASA-programma Artemis moeten nog in dit decennium weer astronauten op de Maan staan. Waarom wil de mens terug naar de Maan en wat is het verschil met het Apollo-project van de jaren zestig? Alex Scholten blikt terug op de Artemis II-missie en kijkt vooruit op de terugkeer naar het maanoppervlak.

De Zon is niet alleen onze bron van de energie, maar is ook de meest dichtstbijzijnde ster. Onderzoek aan onze Zon leert astronomen dus veel over de manier waarop sterren werken. Waar komt die schijnbaar oneindige energie vandaan? En wat zijn de gevolgen van de activiteit van de Zon op onze Aarde? Ga mee op ontdekkingstocht naar de Zon met Jaap van ’t Leven. Ook blikt hij alvast vooruit op de ‘Europese’ zonsverduistering van 12 augustus 2026.

Hoe hangen de allerkleinste bouwstenen van materie samen met de structuur en evolutie van het hele universum? In deze lezing laat Melissa van Beekveld zien hoe onderzoek met de Large Hadron Collider niet alleen fundamentele vragen beantwoordt over quarks, leptonen en het Higgsdeeltje, maar ook raakt aan kosmologische thema’s zoals donkere materie en de geschiedenis van ons heelal.  

De schitterende beelden van de Hubble- en de James Webb-telescoop zijn regelmatig te vinden in de media. Maar er zijn meer ruimtetelescopen die astronomen ongekende inzichten geven over het heelal. Wie kent Euclid, SphereX en de Nancy Grace Roman-telescoop? Jaap van ’t Leven geeft een overzicht van ruimtetelescopen in verleden, heden en toekomst.

De planeet Venus schittert ’s avonds helder aan de avondhemel. Honderd jaar geleden stelde men zich deze planeet voor als een aards paradijs. Maar inmiddels heeft onderzoek met o.a. ruimtesondes aangetoond dat Venus een helse planeet is met extreme temperaturen, een uiterst giftige atmosfeer en bedekt onder een permanent wolkendek. Astrid Eeuwes neemt het publiek mee naar dit bijzondere zusje van onze Aarde.

Speciale openstelling rond het thema ‘Zon’. Bij helder weer kan met de speciale zonnetelescoop van de sterrenwacht ‘live’ naar de Zon worden gekeken. De sterrenwacht is geopend van 11 tot 15 uur. Om 11.30 uur en 13.30 uur wordt een multimedia-presentatie gegeven over de fascinerende wereld van de Zon, onze eigen ster. Voor de jeugd: proefjes waarin licht en Zon centraal staan. De Zonnekijkdag is geschikt voor kinderen.

Op 12 april 1961 werd geschiedenis geschreven toen de Rus Yuri Gagarin de eerste mens in de ruimte werd. Alex Scholten neemt het publiek mee naar de fascinerende eerste jaren van de bemande ruimtevaart. Een tijd waarin ruimtevaarders als moderne helden talrijke uitdagingen en nieuwe risico’s durfden aan te gaan.

Zittend in de tuin, of voor de tent, zal men omhoogkijkend op een heldere zomeravond zich misschien afvragen: welke ster is dat? Wat is er te zien aan de zomerhemel en hoe herkennen we sterrenbeelden en planeten? Met behulp van een aantal tips maakt Alex Scholten het publiek wegwijs aan de zomerhemel. Deze presentatie is ook geschikt voor kinderen.

Een presentatie speciaal voor de jeugd waarin een reis wordt gemaakt door het fascinerende heelal. Maurice van Wijk laat ook de jonge bezoekers  met schitterende beelden kennismaken met de Zon, de planeten en de sterren. Bij helder weer kan met de telescopen van de sterrenwacht naar de zomerhemel, de Maan en de planeet Venus worden gekeken.

Sterrenkunde is een ingewikkelde wetenschap. Toch zijn er veel basisprincipes die opvallend eenvoudig te begrijpen zijn. Alex Scholten neemt het publiek en vooral de kinderen mee op reis door het heelal. Hij zal op basis van simpele voorbeelden en mooie afbeeldingen uitleggen hoe het universum werkt. Deze presentatie is in de vakantieperiode en met name bedoeld voor kinderen en volwassenen voor wie de sterrenkunde nog nieuw is.

Op woensdag 12 augustus vindt een zonsverduistering plaats. Vanuit Nederland gaat kort voor zonsondergang bijna 90% van de zonneschijf schuil achter de Maan. Waarnemers in IJsland, de Atlantische Oceaan en het noorden van Spanje kunnen een korte totale zonsverduistering zien. Jaap van ’t Leven legt in deze presentatie uit hoe een zonsverduistering ontstaat, wat men woensdagavond kan verwachten en hoe dit veilig kan worden waargenomen en gefotografeerd.

Op woensdagavond 12 augustus is bij onbewolkt weer ’s avonds vóór zonsondergang een gedeeltelijke zonsverduistering zichtbaar. Met behulp van eclipsbrilletjes of speciale zonnekijkers is zichtbaar hoe vanaf 19.17 uur de donkere maanschijf voor de Zon schuift. Kort na 20.00 uur wordt het maximum bereikt als bijna 90% van de zonneschijf bedekt is.

Dit gebeurt laag boven de westelijke horizon. Vanwege het benodigde uitzicht zal er waargenomen worden vanaf een nog nader aan te geven locatie bij de recreatieplas Bussloo. Kijk op deze website voor informatie over de locatie en parkeergelegenheid.

Met het blote oog zien we maar een fractie van het oneindige universum om ons heen. Dat maakt het lastig om ons ertoe te verhouden, maar maakt je ook des te nieuwsgieriger. Gelukkig onthullen telescopen een wereld die voor ons normaal verborgen blijft. Maar wat zie je eigenlijk wanneer je door zo’n telescoop kijkt? En hoe hebben telescopen onze blik op het universum veranderd? Astrofotograaf Bronco Oostermeyer neemt het publiek mee op een reis door de kosmos; van ons zonnestelsel tot fenomenen op vele lichtjaren ver. Bij helder weer kan met de telescopen van de sterrenwacht naar de zomeravondhemel worden gekeken.