Bij radiotelescopen denken de meeste mensen aan grote schotelantennes, maar niks is minder waar voor LOFAR, de LOw Frequency ARray. De lange golflengtes waarop deze telescoop het heelal waarneemt vragen om een heel andere aanpak, en dat maakt LOFAR uniek in zijn soort. Begonnen als een ‘pathfinder’ voor de Square Kilometre Array (SKA), is LOFAR inmiddels een telescoop van wereldklasse, en hiermee blijft Nederland als klein land wereldwijd koploper in de radiosterrenkunde. Ilse van Bemmel neemt de bezoeker mee langs de technologische ontwikkelingen die aan de basis staan van deze unieke telescoop, en de wetenschap die hiermee gedaan kan worden. De ontwikkelingen staan echter niet stil, met een blik naar de toekomst van LOFAR, naar nieuwe technologieën, en hoe we die dankzij de AI-hype kunnen inzetten voor de wetenschap.

De Maan is het dichtstbijzijnde hemellichaam en toch zo onbekend; weinig mensen kunnen uitleggen waar en hoe hoog de Maan aan de hemel zal komen. Over langere perioden volgt zij zeer specifieke patronen die vanaf de Aarde goed te volgen zijn en helpen met het volgen van de tijd. Ook zons- en maansverduisteringen volgen een precies patroon. De Maan is de basis voor sommige kalenders en christelijke feestdagen zoals Pasen. De Maan werd al gevolgd in de neolitische tijd, getuige opstellingen zoals Stonehenge in Engeland en Ales Stenar in Zweden. En zelfs ver daarvoor. Bernard de Groot kijkt hoe wiskunde, geodesie en archeologie elkaar kunnen versterken in de archeo-astronomie.

De Nederlandse astronomie staat internationaal hoog aangeschreven. Nederlands sterrenkundig onderzoek speelt een belangrijkere rol in de wereld dan verwacht zou worden van zo’n klein landje. Hoe ziet die rol er dan uit, en waarom is dit zo? Marijke Haverkorn, de voorzitter de Koninklijke Vereniging van Astronomen (KNA), neemt het publiek mee in een aantal zwaartepunten van de Nederlandse professionele astronomie en zet deze in de context van de internationale onderzoekswereld en de recente geschiedenis.

Een presentatie speciaal voor de jeugd waarin een reis wordt gemaakt door het fascinerende heelal. Maurice van Wijk laat ook de jonge bezoekers met schitterende beelden kennismaken met de Zon, de planeten en de sterren. Bij helder weer kan met de telescopen van de sterrenwacht naar de winterhemel, de Maan en de planeet Jupiter worden gekeken.

Landelijke Sterrenkijkdagen. Op de Volkssterrenwacht Bussloo worden (vanaf 19.30 uur) enkele korte voordrachten over de actuele sterrenhemel verzorgd. En bij helder weer staan de telescopen klaar om o.a. de Maan, Jupiter, de Orionnevel en de andere objecten van de wintersterrenhemel te bewonderen.

Landelijke Sterrenkijkdagen. Op de Volkssterrenwacht Bussloo worden (vanaf 19.30 uur) enkele korte voordrachten over de actuele sterrenhemel verzorgd. En bij helder weer staan de telescopen klaar om o.a. de Maan, Jupiter, de Orionnevel en de andere objecten van de wintersterrenhemel te bewonderen.

Een uitgebreid netwerk van allsky-camera’s houdt iedere (heldere) nacht de hemel boven het westelijk en centrale deel van Europa in de gaten. Regelmatig worden heldere vuurbollen gefotografeerd, veroorzaakt door uit de ruimte afkomstige stenen. Dankzij de toenemende nauwkeurigheid van de opnamen kan vaak snel worden bepaald of er ergens een meteoriet kan zijn neergekomen. Een startsein voor wetenschappelijk zoekwerk. Hans Betlem, één van de coördinatoren in dit netwerk, vertelt over de recente ontwikkelingen.

Dit jaar is het 100 jaar geleden dat Erwin Schrödinger de beroemde golfvergelijking publiceerde. Sindsdien is er enorm veel gebeurd op het gebied  van begripsvorming en de eerste technologische toepassingen. Gastspreker Hendrik Beijeman neemt u mee op een natuurkundige quantum-reis van  verleden naar heden, van golven en deeltjes, via waardoor de zon kan schijnen, tot de ware aard van zwarte gaten, zwaartekracht — en hoe de ruimte  zelf misschien niet is wat we denken.

Regelmatig verschijnen in de media berichten over ruimterotsen die ‘rakelings’ de Aarde passeren. Wat zijn dit voor objecten en waar komen ze vandaan? En vormen ze een risico voor onze Aarde? Maak met Alex Scholten een ontdekkingstocht naar de kleine objecten in ons zonnestelsel.

Eind maart wordt de klok weer verzet en stappen we weer over van wintertijd naar zomertijd. Hoe zit dat eigenlijk met die tijdzones en hoe heeft de tijdrekening zich door de eeuwen heen ontwikkeld? Joris Robijn weet hoe laat het is.

Maak met Astrid Eeuwes een fascinerende reis langs de planeten van ons zonnestelsel. Schitterende opnamen van ruimtesondes tonen vreemde werelden van de hete Mercurius tot aan de ijzige dwergplaneet Pluto. De presentatie is ook geschikt voor jonge kinderen.

Op 12 april 1961 werd geschiedenis geschreven toen de Rus Yuri Gagarin de eerste mens in de ruimte werd. Alex Scholten neemt het publiek mee naar de fascinerende eerste jaren van de bemande ruimtevaart. Een tijd waarin ruimtevaarders als moderne helden talrijke uitdagingen en nieuwe risico’s durfden aan te gaan.

Astronomen denken dat het heelal 13,8 miljard jaar geleden ontstond uit een oneindig kleine ‘punt’.  Frank Vermeulen legt uit hoe men tot deze conclusie is gekomen en hoe in de afgelopen 100 jaar theorie en waarnemingen gebruikt worden om dit model te ondersteunen. En hoe recente waarnemingen dit model op de proef blijft stellen.

Duizenden exoplaneten zijn er de afgelopen jaren ontdekt, werelden ver weg buiten ons zonnestelsel. De sterren om ons heen blijken complete planetenstelsels te zijn. Onder de gevonden exoplaneten bevinden zich aardachtigen, rotsachtige werelden met een aangenaam temperatuurtje. Gaat het te ver deze te vergelijken met ònze unieke wereld? Nieuwe telescopen brengen inmiddels het onderzoek naar een hoger niveau: we leren exoplaneten in detail kennen. Zijn sommigen hiervan net als de Aarde bewoond en gevormd door leven? Het lijkt een onmogelijke vraag, maar misschien vinden we binnenkort hierop een antwoord. De lezing wordt gegeven door Jeffrey Bout, afgestudeerd sterrenkundige uit Groningen.

Alex Scholten neemt het publiek mee naar de reuzenplaneet Jupiter. Deze planeet is ’s avonds goed zichtbaar in het sterrenbeeld Stier. Met de telescoop zijn de vier grote manen zichtbaar. Ruimtemissies hebben de afgelopen decennia veel raadsels van deze bijzondere planeet ontrafeld. Maar er resteren ook nog veel mysteries. En waarom zijn er nieuwe ruimtesondes op weg voor onderzoek naar de manen?

De ontdekking, 75 jaar geleden, van de 21cm-radiostraling opende voor astronomen een nieuw venster op het heelal. Joris Robijn laat zien hoe Nederland hierin een belangrijke rol speelde en tot welke nieuwe inzichten dit al spoedig leidde. En nog steeds levert Nederland een aanzienlijke bijdrage aan het wereldwijde onderzoek naar radiostraling.

Net als in haar boek ‘Sterrenstof zijn wij’ neemt Margot Brouwer, sterrenkundige, het publiek in deze lezing mee in haar levenslange worsteling met existentiële vragen. Wat doe ik hier op Aarde? Wie of wat ben ik? Heeft mijn leven zin? En wat gebeurt er met me als ik uiteindelijk sterf? Via de filosofie van De Spinoza, geestelijk vader van de Verlichting, onderzoekt zij deze vragen. In onze tijd kan de driehoeksverhouding tussen wetenschap, filosofie en zingeving onze blik verwijden van de waanzin van alledag naar de peilloze diepten van ruimte en tijd, en uiteindelijk naar wie wij werkelijk zijn.  

De Maan is voor velen niet alleen het meest opvallende hemellichaam aan de sterrenhemel, maar ook het mooiste om door een telescoop te bekijken. Wat vertellen de ‘zeeën’, kraters, walvlakten en andere fraaie kenmerken over de geschiedenis van de Maan? Hoe maak je een mooie foto van de Maan? En landen er binnenkort weer mensen op de Maan? Deze presentatie is ook geschikt voor kinderen.

Wetenschappelijk onderzoek wordt niet alleen door professionele astronomen uitgevoerd. Ook amateurastronomen gebruiken geavanceerde technieken voor allerlei soorten onderzoek al dan niet in samenwerking met professionals. Jaap van ’t Leven laat zien op welke terreinen van de astronomie amateurs actief zijn en een belangrijke bijdrage leveren aan wetenschappelijk onderzoek.

Met het NASA-programma Artemis moeten nog in dit decennium weer astronauten op de Maan staan. Waarom wil de mens terug naar de Maan en wat is het verschil met het Apollo-project van de jaren zestig? Alex Scholten blikt terug op de Artemis II-missie en kijkt vooruit op de terugkeer naar het maanoppervlak.