Met het blote oog zien we maar een fractie van het oneindige universum om ons heen. Dat maakt het lastig om ons ertoe te verhouden, maar maakt je ook des te nieuwsgieriger. Gelukkig onthullen telescopen een wereld die voor ons normaal verborgen blijft. Maar wat zie je eigenlijk wanneer je door zo’n telescoop kijkt? En hoe hebben telescopen onze blik op het universum veranderd? Astrofotograaf Bronco Oostermeyer neemt het publiek mee op een reis door de kosmos; van ons zonnestelsel tot fenomenen op vele lichtjaren ver. Bij helder weer kan met de telescopen van de sterrenwacht naar de zomeravondhemel worden gekeken.

De Maan is voor velen niet alleen het meest opvallende hemellichaam aan de sterrenhemel, maar ook het mooiste om door een telescoop te bekijken. Wat vertellen de ‘zeeën’, kraters, walvlakten en andere fraaie kenmerken over de geschiedenis van de Maan? Hoe maak je een mooie foto van de Maan? En landen er binnenkort weer mensen op de Maan? Deze presentatie door Eelko Gielis is ook geschikt voor kinderen. Bij helder weer kan ’s avonds met de telescoop naar de Maan worden gekeken.

Maak met Astrid Eeuwes een fascinerende reis langs de planeten van ons zonnestelsel. Schitterende opnamen door ruimtesondes tonen vreemde werelden van de hete Mercurius tot aan de ijzige dwergplaneet Pluto.

Al vele jaren reist Donald Burghardt af naar het noorden van Finland om het spectaculaire poollicht (of noorderlicht) te kunnen waarnemen en fotograferen. In deze presentatie toont hij niet alleen enkele van zijn fraaie opnamen, maar legt hij ook uit hoe poollicht ontstaat. Waar komen de kleuren en verschillende vormen vandaan? En wat zijn de gunstigste momenten om het poollicht te kunnen waarnemen? En kan dat soms zelfs vanuit Nederland?

Inmiddels zijn er al meer dan 6.000 planeten bij andere sterren ontdekt. Hoe ontdekken we deze exoplaneten en wat weten we over de omstandigheden? Zijn sommige van deze planeten leefbaar? Maak met Maurice van Wijk kennis met lavawerelden, oceaan-planeten, hete gasreuzen, suikerspin-planeten en los ronddolende werelden.

In het najaar zijn op een heldere avond tientallen sterrenbeelden zichtbaar. Astrid Eeuwes legt uit hoe de sterrenbeelden hun namen hebben gekregen en wat er met een verrekijker of telescoop te zien is aan de herfsthemel. Bij helder weer kan met de telescopen van de sterrenwacht ‘live’ naar de Maan en de planeet Saturnus en de sterrenhemel worden gekeken.

Vrijwel continu lezen we in de (social-)media over nieuwe sterrenkundige ontdekkingen of actuele ontwikkelingen in de ruimtevaart. Vaak zijn die onderwerpen te klein voor een avondvullend programma. Alex Scholten heeft een verzameling gemaakt van diverse actuele ontwikkelingen uit het afgelopen half jaar en blikt vooruit naar de komende maanden.

“De eerste drie minuten – inzichten in het ontstaan van het heelal”

Het heelal is zo’n 14 miljard jaar geleden ontstaan uit wat we de oerknal noemen. De eerste paar minuten na deze oerknal zijn allesbepalend geweest voor de structuur van het heelal zoals we die nu kennen, en voor alles wat zich in dat heelal bevindt. In deze publiekslezing zal deeltjesfysicus Gerco Onderwater (Universiteit Maastricht) het publiek meenemen naar dit extreme begin van het universum.

De laatste jaren is China bezig met een enorme inhaalslag op het gebied van ruimtevaart. Met een eigen bemenst ruimtestation, een snelle ontwikkeling van (herbruikbare) raketten, een eigen satellietnetwerk en een succesvol maanprogramma neemt de Chinese ruimtevaart een steeds prominentere rol in. Is de eerstvolgende mens op de Maan een Chinees? En Chinese sondes onderzoeken ons zonnestelsel. Joris Robijn geeft een overzicht van enkele recente ontwikkelingen en successen.

De verschijning van een heldere komeet aan de hemel vormt al eeuwenlang een indrukwekkend en aansprekend hemelverschijnsel. Waar men enkele eeuwen geleden zo’n verschijning nog associeerde met oorlog en rampspoed, is een moderne verschijning vooral aanleiding voor wetenschappelijk onderzoek. Wat kometen eigen zijn en hoe ze kunnen helpen in ons begrip over de vorming van ons zonnestelsel wordt in deze presentatie uitgelegd door komeetwaarnemer Alex Scholten.

Hoe bereiden we mensen én complexe systemen voor op langdurige ruimtemissies naar de Maan en Mars? Het antwoord ligt verrassend genoeg hier op Aarde. Tijdens deze lezing neemt Charlotte Pouwels (ICEE.Space), analoge astronaut en ruimtevaartingenieur, het publiek mee in de wereld van analoge astronautenmissies: hoog-realistische simulaties van ruimtemissies die worden uitgevoerd in extreme en geïsoleerde omgevingen op Aarde. Deze locaties fungeren als unieke testomgevingen voor het bestuderen van menselijk gedrag, technologie en systemen onder omstandigheden die vergelijkbaar zijn met die op de Maan en Mars.
De lezing belicht zowel de wetenschappelijke resultaten als de operationele lessen uit deze missies: van psychologie en teamdynamiek in isolatie, tot levensondersteunende systemen, communicatievertragingen en het testen van prototypes zoals ruimtepakken en rovers in het veld. En de vraag hoe deze inzichten ons helpen om duurzaam te leven en werken. Niet alleen buiten onze planeet, maar ook hier op Aarde.

Speciale openstelling met een presentatie ‘Op zoek naar een donkere hemel’ over de actuele sterrenhemel en het thema ‘Lichthinder’ met een presentatie door Eelko Gielis. Bij helder weer gelegenheid om te kijken door de telescopen naar de Maan, de planeet Saturnus en de herfst-sterrenhemel.

Jaarlijks valt er tonnen buitenaards materiaal op onze Aarde. Variërend van kleine stofdeeltjes tot de wat grotere exemplaren. De kleinste steentjes die veelal kleiner zijn dan 0,5 mm kun je overal terugvinden, zelfs op straat of op je dak. Leer met Astrid Eeuwes hoe ze op dit nieuwe onderzoeksterrein verrassende ontdekkingen deed en nieuwe technieken heeft ontwikkeld. En probeer ook zelf met de microscoop een micrometeoriet te ontdekken!

De planeet Saturnus is vooral bekend om zijn opvallende ringenstelsel, maar heeft meer bijzonderheden in petto. De ruimtesonde Cassini heeft 13 jaar deze wonderlijke planeet en zijn talrijke manen van dichtbij bestudeerd. Maak met Alex Scholten een ontdekkingsreis naar de ‘Lord of the Rings’ en zijn manen.

Een duo-presentatie waarin projectmanagers van ESA/ESTEC het publiek meenemen op twee bijzondere Europese ruimtemissies.

Alessandro Atzei bespreekt de JUICE-missie welke begin jaren dertig moet arriveren bij de planeet Jupiter en onderzoek gaat doen naar de fascinerende manen Europa, Callisto en Ganymedes. Bevindt er zich onder de kost van deze ijsmanen een vloeibare oceaan en hoe zijn daar de omstandigheden?

Michel van Pelt behandelt de HERA-missie, een satelliet die in november 2026 een bezoek brengt aan de planetoïde Didymos en zijn maan Dimorphos. Kunnen we nog de gevolgen zien van de inslag die de Amerikaanse DART-sonde in 2022 op deze maan verrichtte?

Zwarte gaten lijken informatie voorgoed te laten verdwijnen. De quantummechanica beweert juist dat informatie nooit verloren kan gaan. Twee van de meest succesvolle theorieën uit de natuurkunde lijken hier elkaar tegen te spreken. Tijdens deze lezing neemt Christiaan Schriks je mee in een fascinerende ‘rabbit’ hole langs quantummechanica, zwarte gaten en de informatie-paradox. Eén ding is vrijwel zeker: je kijkt daarna nooit meer op dezelfde manier naar ons universum.

De smartscope is een recent compact systeem waarmee op relatief eenvoudige wijze schitterende foto’s van objecten aan de sterrenhemel kan worden gemaakt. Hoe werken ze en wat zijn de voor- en nadelen? Enkele van de meest bekende smartscopes worden besproken door Astrid Eeuwes en Jaap van ’t Leven. Zij tonen resultaten gemaakt door VSB-vrijwilligers of -publiek die al in het bezit zijn van een smartscope. Bij helder weer kan de werking van een smartscope in de praktijk worden ervaren.

Rond 13-15 december kunnen bij een heldere hemel weer vele ‘vallende sterren’, de Geminiden, worden waargenomen. De waarnemer kan hierbij tevens genieten van de wintersterrenhemel. Sterrenbeelden zoals Orion, Stier en Tweelingen staan prominent aan de hemel en talloze interessante objecten vertonen zich geschikt voor een verrekijker of telescoop. Jaap van ’t Leven legt uit waardoor er ‘vallende sterren’ zijn en hoe men die het beste kan waarnemen. Dit jaar zijn de omstandigheden gunstig omdat het maanlicht de waarnemingen niet zal verstoren.

Een hele generatie groeide in de jaren 80 van de vorige eeuw op met de populariserende tv-serie ‘Cosmos’ van Carl Sagan. Een astronoom die de sterrenkunde op een fascinerende wijze de huiskamer binnenbracht. Maar ook een onderzoeker die aan de basis stond van het moderne onderzoek naar buitenaards leven en grensverleggende ruimtevaartprogramma’s als Viking en Voyager. Gisela Reefman geeft een overzicht van leven en werk van deze inspirator.

Ster van Bethlehem: Geen Hemellichaam, maar Hemels Geheim? – Astronomie, Astrologie en de Bijbel. Stel je voor: de iconische Ster van Bethlehem was misschien helemaal geen ster aan de hemel, maar een verborgen stervorm in de zodiac, een astrologisch ’teken’. En wat als het hele verhaal van Jezus een allegorische laag heeft, geworteld in de loop van de Zon langs de sterrenbeelden? Bernard de Groot, amateur archeo-astronoom, bekijkt de Bijbel respectvol met andere ogen, zowel letterlijk als allegorisch, zet de pogingen om de Ster van Bethlehem te vinden op een rij, en komt met verrassende nieuwe hypothesen.